Het beding van terugkeer

Het beding van terugkeer is een clausule in een schenking waarbij de schenker bepaalt dat het geschonken goed automatisch of op keuze terugkeert naar hem/haar wanneer de begiftigde vóór de schenker overlijdt.

Waarom gebruikt men dit zoal?

Om te vermijden dat een geschonken goed in de nalatenschap van de begiftigde terechtkomt.
Om te voorkomen dat het goed naar de schoonfamilie of andere erfgenamen gaat.
Om het vermogen binnen de eigen familie te houden.

De terugkeer 'activeren'

Als een roerende schenking (zoals geld, effecten, kunst, juwelen…) jaren geleden werd gedaan mét een beding van terugkeer, dan moet je bij het overlijden van de begiftigde de terugkeer activeren volgens het soort beding dat in het bewijsdocument of de akte staat.

Wat je precies moet doen, hangt af van gewoon of optioneel beding van terugkeer.

Wat moet je concreet doen wanneer het beding van terugkeer moet worden toegepast?

De terugkeer gebeurt automatisch op het moment van overlijden van de begiftigde.
Er is geen wilsuiting of actie van de schenker nodig.
De schenking wordt ontbonden alsof ze nooit heeft bestaan.
De goederen vallen niet in de nalatenschap van de begiftigde → geen erfbelasting verschuldigd.

Wat moet jij doen?

In de praktijk: bewijs leveren dat het beding bestond (pacte adjoint of akte).
De bank of instelling waar de roerende goederen zich bevinden, zal vragen naar:
- overlijdensakte begiftigde
- bewijs van het beding van terugkeer
Geen notaris verplicht, maar vaak wel handig om alles administratief correct te laten verlopen.

Hier moet je wél actief iets doen, want de schenker moet beslissen of hij de terugkeer wil laten plaatsvinden.

Stap 1 — De schenker moet de optie “lichten”

Dat betekent: formeel verklaren dat je de terugkeer wil. Dit kan via:

een notariële verklaring, of
een onderhandse verklaring (afhankelijk van hoe de schenking werd opgesteld).

Stap 2 — Belangrijk: retroactiviteit controleren

Sinds 2023 heeft het lichten van de optie geen terugwerkende kracht, tenzij dit uitdrukkelijk in de oorspronkelijke schenking werd opgenomen. Zonder retroactiviteit:

de goederen behoren op het moment van overlijden tot de nalatenschap van de begiftigde
→ erfbelasting verschuldigd

Met retroactiviteit (als dit in de schenking staat):

de terugkeer werkt alsof ze plaatsvond op het moment van overlijden
→ geen erfbelasting

Stap 3 — Administratieve uitvoering

Overlijdensakte bezorgen
Bewijsdocument van de schenking + beding van terugkeer bezorgen
Schriftelijke verklaring van de schenker dat hij de optie licht (indien optioneel)
Bank of vermogensbeheerder voert de terugkeer uit

De twee soorten bedingen uitgelegd

1. Gewoon (automatisch) beding van terugkeer

De terugkeer gebeurt automatisch bij overlijden van de begiftigde.
De schenker hoeft niets te doen.
Het goed valt niet in de nalatenschap van de begiftigde.
Geen erfbelasting.

2. Optioneel beding van terugkeer

De schenker moet kiezen of hij de terugkeer wil.
Dat gebeurt via een verklaring, vaak bij de notaris.
Erfbelasting hangt af van de vraag of er retroactiviteit is opgenomen in de akte.